Wetenschappelijk onderzoeker Dr. Heather Leslie: al het plastic geeft microplastics af

“Alle plastic producten geven in bepaalde mate microplastics af,” zegt onderzoeker Dr. Heather Leslie (foto), die als eerste microplastics in de bloedbaan van mensen vond. “En als je weet welke producten je dagelijkse leven vervuilen, noem ik dat data met een doel.” We spreken elkaar over haar meest recente onderzoek in opdracht van de Plastic Soup Foundation, waarin ze 350 studies naast elkaar legde en alle data verzamelde in een nieuw baanbrekend rapport.   

Onderzoek naar microplastics

“Dit keer heb ik mijn onderzoek toegespitst op producten die microplastics afgeven,” vertelt ze. “We weten al langer dat microplastics het milieu vervuilen. We weten ook dat we microplastics inademen en binnenkrijgen via ons eten en drinken. Maar we weten meestal niet waar die microplastics die wij meten vandaan komen.”

“De plastics die we in de menselijke bloedbaan aantreffen hebben geen paspoort waarin staat dat ze ooit een tandenborstel of broodzakje waren. En als je niet weet waar ze vandaan komen, kan je moeilijk maatregelen nemen. Als je dat wel weet, geeft dat mogelijkheid tot actie, zowel door de overheid, het bedrijfsleven als persoonlijk.”

Waar komen al die microplastics vandaan?

Wat die maatregelen op persoonlijk niveau dan zouden moeten zijn, verschilt per persoon. “Ga niet je lievelingsshampoo als eerste wegdoen, maar begin bij die boterhamzakjes die je toch al niet fijn vond,” is het advies van Leslie.

“Sommige geuren van wasmiddelen uit de supermarkt zijn zo sterk, dat ik er bijna misselijk van werd als ik de was ophing. ‘Waarom koop ik dit eigenlijk?’ vroeg ik me toen af. Nu maak ik mijn wasmiddel zelf van baking soda, borax en paar druppels tea tree olie of een andere essentiële olie. Daar kan je heel lang mee doen, het scheelt plastic en geld en de was wordt er ook gewoon mee schoon. Ook de witte was wordt goed wit.” Je kan ook van klimop zelf wasmiddel maken.

De definitie van plastic

“Deze zelfgemaakte alternatieven hebben voordelen ten op zichte van de kant en klaar wasmiddelen die je koopt. Want daarin zitten microplastics. Het probleem is alleen dat deze plastics (zoals polyvinyl alcohol, of PVA), buiten de politieke definitie van microplastics vallen en voldoen aan de EU richtlijn. Hierdoor gaan merken adverteren met ‘plasticvrij’ terwijl er wel degelijk plastics in hun producten zitten.” Om te voorkomen dat je hier als consument voor valt, kan je de ingrediënten in de winkel scannen met de PlasticFreeFuture app.  

Lees ook: HKW test wasstrips: werken ze goed en hoe zit het microplastics?

“Wat velen van ons niet beseffen is dat een stuk plastic soms wel honderden ingrediënten kan bevatten,” legt Leslie uit. “Ik vergelijk plastic soms met spaghetti en de saus. De spaghetti bestaat uit ketens van kleine moleculen die elkaars handje als het ware vasthouden. Denk daarbij aan een lange rij styreentjes aan elkaar, dat noemen wij dus polystyreen.”

“Daar omheen zit een chemische saus: de stoffen die ervoor zorgen dat iets een kleur heeft, kan buigen, krasvrij is of tegen weersomstandigheden kan. Om die polymeer ketens te maken, worden tijdens de productie vaak zware metalen toegevoegd. En om een materiaal vervolgens volume te geven worden vaak fillers toegevoegd. Tot de stoffen uit de saus behoren bekende gifstoffen.”

Ook windmolens en (zeil)bootjes laten plastic los

Een goed voorbeeld daarvan zijn windmolens. De wieken bestaan uit ‘glass reenforced plastic’: plastic waar glasvezels aan toegevoegd zijn om het sterker te maken, met daarin honderden chemische stoffen. Heel veel zeilboten en jachten zijn daar ook van gemaakt. Samen met de windmolens laten zij microplastics los in het water. Windmolens op zee gaan maar 5 à 7 jaar mee, maar bootjes gaan ook kapot: het is vaak goedkoper om die gewoon op het water te laten dobberen dan ze als afval te verwerken. Nederland heeft daarom bootjes in het water liggen waarvan de eigenaar verdwenen is.”

Daarmee komen we terug bij de conclusie waar we het gesprek mee begonnen: al het plastic laat vroeg of laat plastic los. “Als het plastic warm wordt – bijvoorbeeld in de zon, de magnetron of de vaatwasser – wordt dit proces versterkt. Maar ook bij plastic snijplanken komen met elke snee superkleine nanodeeltjes plastic vrij die zo in je eten terecht komen. Bij plastic staafmixers en blenders geldt hetzelfde. En schuursponsjes, want ook met schuren komen plastic deeltjes vrij.”  

Lees ook: Dit is waarom je beter geen schuursponsjes meer kan gebruiken

Hoe lang blijven microplastics bestaan?

Hoe lang microplastics blijven bestaan, weten we eigenlijk niet. “We hebben nog geen 10.000 jaar plastic gehad om te kijken of ze dan wel afgebroken zijn, maar dat ze honderden jaren meegaan kunnen we zeggen op basis van de kennis die we nu hebben. En dat is veel te lang voor het doel wat veel ‘fast moving consumer goods’ hebben, want die snack heb je vaak in 5 minuten opgegeten, maar met de plastic verpakking van die snack blijf je nog honderden jaren zitten.”

Verandering begint bij intentie en kleine stappen

Nederlanders gebruiken jaarlijks 26 miljard plastic voedselverpakkingen en ongeveer de helft daarvan gooien we binnen 20 minuten weg. Maar er is hoop, want verandering begint met intentie en kleine stappen. “Je bent machtiger dan je denkt,” zegt Leslie. “Als je met veranderingen begint – hoe klein ook – werkt het als een katalysator die op termijn kan uitmonden in grote, positieve veranderingen, als een vlindereffect. Als je zelf geen enkele actie onderneemt en wacht tot de overheid of het bedrijfsleven maatregelen neemt, dan kan het eeuwig duren. Er is dan niet genoeg druk voor verandering omdat je eigenlijk laat zien dat je het probleem zelf niet serieus genoeg neemt om je gedrag te veranderen.”

Voor die veranderingen hoef je echt niet al te veel offers te brengen, hooguit kies je voor iets minder gemakzucht. “Kook bijvoorbeeld zelf in plaats van dat je eten in een plastic bakje bestelt. Zet losse thee in een thee-ei in plaats van theezakjes met plastic te gebruiken. Maak je eigen wasmiddel. Kweek je eigen basilicum in een pot op het balkon in plaats van losse basilicum in een plastic bakje te kopen… ”

Vanaf vandaag is het Mei Plasticvrij bij hetkanWEL en gaan we met de hulp van de Plastic Soup Foundation en Zero Waste Nederland op plastic dieet. Dat betekent dat we een maand lang extra veel verhalen schrijven met praktische tips en inspirerend interviews en samen de reset button indrukken met praktische tips van pro's waar je echt iets aan hebt. Doe mee en schrijf je in bij onze community waarin je dagelijks tips krijgt om je plastic te verminderen en met elkaar tips, ervaringen en vragen kan uitwisselen. Elisah Pals van Zero Waste Nederland geeft 9 mei een online masterclass over microplastics. Wil je niks missen? Schrijf je dan in voor onze gratis Mei Plasticvrij nieuwsbrief (die stopt aan het einde van de maand automatisch).

Geld besparen én iets goeds doen

“Met al deze kleine acties bespaar je geld en het geeft je het gevoel dat je iets bijdraagt. Misschien is het maar één ding en dat verandert de wereld niet gelijk, maar persoonlijke keuzes zijn, samen met acties van het maatschappelijk middenveld, wel een stap in de goede richting.”

Leslie moet hierbij denken aan een cartoon waarin ze las dat we wel verandering willen, maar zelf niet willen veranderen. Daarin vraagt een spreker op het podium aan een menigte mensen: Who wants change? Iedereen steekt z’n hand op. Daarna vraagt de spreker: Who wants to change? En iedereen kijkt bedrukt naar de grond. “Terwijl elke verandering bij jezelf begint. Als 5% van de mensen die basilicum in plastic niet meer koopt, gaan ze bij de marketingafdeling echt wel onderzoeken wat daar aan de hand is en dan gaan ze het anders aanbieden.”

Tijd om optimistisch te zijn

Anders gezegd, in de woorden van Wubbo Ockels die Leslie ooit ontmoet heeft: als je pessimistisch bent, moet je er alles aan doen om een optimist te worden, want pessimisten krijgen niks voor elkaar. Die steken hun kop in het zand en geven op.

“Dit is niet de tijd voor opgeven, maar de tijd om bewust in beweging te komen richting een toekomst die jij zelf wilt. En daar kan je anderen in meenemen, bijvoorbeeld door ze na een etentje een basilicumplantje mee te geven of losse thee cadeau te doen. Het geeft energie als je kan leven volgens jouw eigen visie en het voelt alsof jij het heft weer in eigen hand hebt in plaats van dat het bij al die machtige bedrijven en de politiek ligt.”