Van afval tot ambacht: hoe Charlotte en Ben lokale breigaren maken van Nederlandse wol

Nederland kende ooit een rijke wolindustrie. Nog steeds telt ons land zo’n 660.000 schapen, maar de 1,5 miljoen kilo wol die zij jaarlijks produceren is vandaag de dag voor schapenhouders vooral een onhandig restproduct waarvan het vernietigen minder geld kost dan het verwerken. En zo belandt een groot deel van de Nederlandse wol (95%) in de verbrandingsoven. Dat kan anders, vinden Charlotte en Ben. Met hun bedrijf Polderdraad verwerken ze wol uit de Noordhollandse polders tot prachtige breigarens.

200 kilo ruwe Nederlandse wol

Charlotte en Ben wonen beiden in Alkmaar. Ze ontmoetten elkaar op de dagbesteding waar ze als kunstdocent werken en bleken allebei een grote liefde voor wol te hebben. “We waren aan het breien, toen het idee ontstond om zelf een schapenvacht te wassen, kaarden (de wol ontrafelen, red.) en spinnen”, vertelt Ben. “De wol die we in Nederland gebruiken komt vaak uit het buitenland, terwijl er in ons eigen land zoveel schapen rondlopen waarvan de wol niet verwerkt wordt.”

Wat begon als hobbyproject krijgt een serieuze omvang als ze via een collega aan een grote hoeveelheid Nederlandse wol kunnen komen. “Een collega bleek 200 schapen te hebben die nog geschoren moesten worden.” Van haar kregen ze 100 kilo wol. Tegelijkertijd werden ze gewezen op een berg wol die ergens in de buurt in een weiland lag. “Ook die wol zijn we gaan ophalen en zo hadden we ineens 200 kilo ruwe Nederlandse wol.”

De Nederlandse wolindustrie ligt op z’n gat

Die eerste 200 kilo Nederlandse wol was de start van een mooi, leerzaam, maar bij vlagen ook moeizaam avontuur. Charlotte: “Het originele idee was om de wol zelf te verwerken, maar dat bleek veel te veel werk.” Daarom gingen ze op zoek naar een plek om de wol machinaal te kunnen verwerken, om erachter te komen dat de wolindustrie in Nederland ‘volledig op z’n gat’ ligt.

Ben: “We konden in Nederland maar een paar spinnerijen vinden. De meeste daarvan hadden een wachtrij van minimaal één jaar of waren helemaal niet beschikbaar.” In landen als Engeland, Denemarken en Noorwegen zijn meer spinnerijen actief, maar dat was geen optie voor Ben en Charlotte. “We willen alles zo lokaal mogelijk doen.” Dus de Nederlandse wol moest bij voorkeur ook in Nederland verwerkt worden. Uiteindelijk vonden ze in Friesland een spinner die wel tijd en capaciteit heeft. “Hier hebben we prachtige garens laten spinnen van onze eerste batch Nederlandse wol.”

De eerste Polderdraad

Er werden labels geprint – van gerecycled papier aangevuld met bermgras uit het Groene Hart – en de eerste lokale breigarens gingen over de toonbank. Charlotte: “We zijn begonnen met verkoop via onze webshop. Kolchis – een wolwinkel in Alkmaar gespecialiseerd in natuurlijke garens – kocht als eerste fysieke winkel onze garens in.”

De ‘Polderdraad’ slaat aan. Ben: “Klanten vinden het heel tof dat onze garens uit de buurt komen. Toen we die eerste batch terugkregen van de spinnerij dachten we: misschien doen we het volgend jaar weer. Dat is vier jaar geleden. Nu verwerken we 800 kilo en is onze wol afkomstig van verschillende schaapskuddes uit Noordhollandse polders, zoals de Bergermeerpolder en de Heerhugowaardse polder.”

Dat ze hierdoor met hun bedrijf Polderdraad een bestemming geven aan Nederlandse wol, is ook voor de schapenhouders goed nieuws. Ben: “Boeren krijgen van de Wolfederatie – die de wol opkoopt en ophaalt – een klein bedrag voor hun wol, maar soms moeten boeren zelfs betalen om van de wol af te komen. Dat wij de Nederlandse wol nu overnemen en bereid zijn meer te betalen, is een win-winsituatie.”

Inmiddels gaan de zaken zo goed, dat ze ook samenwerken met een spinnerij in Vlaanderen. “We hadden een voorraadtekort en hoorden veel goede verhalen over deze spinner. Nu hebben we producten van beide spinners op voorraad.”

Ecologische verwerking van Nederlandse wol

Hoewel wol een natuurlijk – en in de basis puur – product is, doorloopt het nadat het van het schaap komt vaak nog verschillende chemische behandelingen. Dat begint al bij het schoonmaken. Ben: “Veel wol wordt gecarboniseerd. Het gaat in een bad van 150 graden met salpeterzuur. Daardoor verkoolt alle vegetatie. Ook krijgt wol vaak een superwash behandeling: een chemische behandeling die ervoor zorgt dat je de wol gewoon in de wasmachine kunt stoppen. En vervolgens wordt het vaak ook nog gekleurd.”

Charlotte en Ben pakken dat anders aan. In de tuin van Charlotte wordt alle wol gesorteerd: vegetatie, viezigheid en korte vezels worden met de hand verwijderd. ”In onze wolgarens kom je soms nog een stukje hooi of stro tegen. Dat is voor ons juist een mooie herinnering aan het feit dat het schaap een fijn leven heeft gehad.”

Bij het sorteren moeten Charlotte en Ben ongeveer de helft van de wol weggooien, omdat deze niet bruikbaar is voor garens. Ben: “Het merendeel van de Nederlandse schapen wordt gefokt voor vlees. De wolkwaliteit is voor boeren daarom minder belangrijk. Omdat boeren zo weinig betaald krijgen voor de wol, is er voor hen ook geen reden om hier op te letten bij de keuze voor het ras. Zonde, want zo houdt het elkaar in stand. Vooralsnog wil niemand de overgebleven wol hebben omdat het te stug en grof is, maar we zijn op zoek naar partners zodat we ook voor deze Nederlandse wol een toepassing kunnen vinden.”

De wol die wel bruikbaar is wordt in zakken gedaan, gewogen en naar de spinner gebracht. Ben: “De spinner wast de wol met een lokale zeep die de lanoline (wolvet), het vuil en zand grotendeels verwijdert. Hij voegt vervolgens zijn eigen spinolie toe, zodat de wol goed door zijn machines loopt.” Met het wassen slinkt het gewicht van de wol nog eens met 40 procent. Zo blijft er van de 800 kilo wol waar ze mee beginnen ongeveer een kwart over.

Veel wol wordt ook nog gekleurd, maar die stap slaan ze bij Polderdraad over. Charlotte: “Wellicht dat we in de toekomst met plantaardige verf gaan werken, maar dat is een studie op zich.” De vraag is of dat eigenlijk wel nodig is. De natuurlijke kleuren van de Nederlandse wol zijn van zichzelf namelijk al prachtig.

Lees hier: Roua ontwikkelt natuurlijke textielverf van planten in haar lab in Amsterdam

Delen van kennis over wol

Na vier jaar zijn ze niet alleen vele kilo’s Nederlandse wol verder, maar ook een hoop wijzer. “We hebben ontzettend veel geleerd over de wolindustrie. We ontdekten al snel dat niet alleen de faciliteiten grotendeels uit Nederland zijn verdwenen, maar daarmee ook de kennis,” vertelt Ben. “We hebben daardoor eigenlijk het wiel opnieuw moeten uitvinden. Ook was de kennis die we vonden niet altijd accuraat voor de schaal waarop wij werken.”

Gelukkig voor Charlotte en Ben werden ze met open armen ontvangen binnen de wolgemeenschap. Charlotte: “Iedereen is enthousiast over ons verhaal en denkt mee.” Maar ze lieten zich ook inspireren buiten Nederland. “Vorig jaar hebben we een wol trip gemaakt naar Engeland. We hebben daar een bekende spinner en een producent bezocht om te kijken hoe zij werken.”

Actieve wolgemeenschap

Charlotte en Ben hopen op termijn alle stappen van het proces zelf kunnen doen. Ben: “Hoe tof zou het zijn als we nog meer Nederlandse wol kunnen verwerken en als mensen bij ons terecht kunnen voor het produceren van garens.” Klanten voor al die garens zijn er volgens hen genoeg. Charlotte: “Er zijn in Nederland heel veel mensen die van wol en breien houden. Ik hoop dat die gemeenschap nog verder groeit. Dat nog meer mensen met wol gaan werken en dat we lokale wol weer als waardevol materiaal gaan zien.”

Lees ook:
Het Hollands Wolcollectief redt Nederlandse wol uit de verbrandingsoven
Diervriendelijke wol, bestaat dat?
Iris breidt truien van 100% wol, volledig composteerbaar