Klimaatstress? Dit is wat volgens klimaatpsycholoog Sara Helmink écht helpt

In 2025 maakte 61 procent van de Nederlanders zich zorgen over het klimaat. Onder jongeren tussen de 18 en 24 jaar is dat zelfs 66 procent. Voor sommige mensen hebben die zorgen (grote) invloed op hun dagelijks leven. Hoe ontstaat klimaatstress eigenlijk en hoe ga je ermee om? Sara Helmink werkt sinds 2020 als klimaatpsycholoog en geeft tips.

Spreek je angsten en emoties uit

Hoewel veel mensen zich zorgen maken over het klimaat, houden we die zorgen vaak voor onszelf. “Mensen zijn bang om weggezet te worden als pessimist, bang dat ze de ander iets aanpraten of dat het een grote boze bende wordt wanneer ze erover beginnen,” zegt Sara. Maar dat is vaak helemaal niet het geval, zegt Sara. “We onderschatten hoeveel zorgen anderen zich maken. Wanneer je je emoties deelt, vooral de negatieve, en daar met anderen bij stilstaat, kun je samen juist een toename van moed en kracht ervaren.”

Doe mee aan een groepsgesprek over klimaatstress

Klimaatbewuste psychologen zoals Sara kunnen daarbij helpen. Dit zijn psychologen die extra aandacht hebben voor klimaatstress. Individuele gesprekken heeft Sara alleen als dat echt nodig is. Bijvoorbeeld wanneer iemand veel last heeft van slaapproblemen, angstklachten of somberte. Liever adviseert ze mensen deel te nemen aan een groepsgesprek. “Juist de verbinding en herkenning binnen een groep kunnen als medicijn werken. Je komt erachter dat je niet alleen bent in je zorgen.”

Stichting Klimaatpsychologie organiseert zulke groepsgesprekken. De stichting is een landelijk netwerk van meer dan 200 klimaatbewuste psychologen dat Sara samen met Sara Wortelboer oprichtte. Zo kun je bijvoorbeeld iedere maand deelnemen aan een Actieve-Hoop-sessie. De naam refereert aan de methode die milieuactiviste Joanna Macy beschrijft in haar gelijknamige boek Actieve Hoop. Tijdens deze sessies beweeg je als groep door een spiraal van dankbaarheid, naar het erkennen van je pijn, om vervolgens met een nieuwe blik vooruit te kunnen kijken. “Tijdens deze sessies ontdek je dat er meer veerkracht in ons schuilt dan we vaak vermoeden.”

Geef je klimaatstress de ruimte

Hoewel we die stap liever overslaan, is het erkennen van je pijn en de zwaarte van de klimaatcrisis, volgens Sara een belangrijk onderdeel van het proces. “85 procent van de wereldwijde vissoorten wordt overbevist, er zitten microplastics in ons lijf, de gezondheid van de ecosystemen waar we van afhankelijk zijn verslechterd, en de Wereldbank voorspelt in 2050 mogelijk 216 miljoen klimaatvluchtelingen.”

“Wat doet het met je als ik dit zeg?”, vraagt ze. “Als er ruimte is om stil te staan bij de zwaarte, zorgt dat uiteindelijk juist voor opluchting en lichtheid. Dat klinkt misschien vreemd, maar ik zie dat iedere keer weer gebeuren.”

Je uitspreken over je klimaatemoties doe je misschien nog wel bij gelijkgestemden, maar moeilijker is het om je gevoelens te delen met mensen die er anders in staan dan jij. “In onze gepolariseerde samenleving zul je daar regelmatig mee te maken krijgen. Het is belangrijk om je te realiseren dat een goed klimaatgesprek voeren lastig is en niet altijd lukt.”

Probeer te luisteren zonder te oordelen

Stichting Klimaatgesprekken heeft fijne tips, zegt Sara. De tip die haar het meest geholpen heeft: zorg dat je zelf in de juiste stand staat: dat je rustig bent en open staat voor het feit dat iemand een andere mening kan en mag hebben. Probeer te luisteren zonder te oordelen en nieuwsgierig te blijven. Dat is soms best een uitdaging en ook daar mag je met compassie naar kijken. Wees niet te streng voor jezelf.”

Houd jezelf in balans met actie, praten en rust

Waarom gaan we eigenlijk zo verschillend om met de klimaatcrisis en klimaatstress? “We hebben allemaal verschillende reactiepatronen”, legt Sara uit. “Soms ben ik aan het vermijden, soms ben ik aan het oriënteren, soms ben ik in de handelingsmodus en soms ben ik aan het verbinden. Die patronen wisselen elkaar af en dat is heel normaal. Het wordt problematisch wanneer we te lang, te intens of zonder compassie in één patroon blijven hangen.” Door actie, praten en rusten af te wisselen, houd je jezelf in balans, zegt Sara.

Ken de Climate Change Emotional Transition Curve

Om uit te leggen hoe klimaatstress werkt pakt Sara de Climate Change Emotional Transition Curve van de Britse psychotherapeut Caroline Hickman erbij. De curve begint bij onwetendheid en komt via angst en machteloosheid uit bij rouw om uiteindelijk bij een gevoel van (veer)kracht, hoop en actie uit te komen. “De kans is groot dat je meerdere keren door de curve heen gaat op verschillende thema’s”, zegt Sara. Zelf ging ze er bijvoorbeeld doorheen toen ze zich bewust werd van de impact van PFAS en later nog een keer toen ze meer leerde over klimaatrechtvaardigheid.

De curve creëert bewustwording over de verschillende fases waar je doorheen moet, maar helpt ook om woorden te geven aan je gevoelens. “Het helpt als je weet dat de fase waar je nu in zit niet blijvend is. Op sommige momenten voel je misschien hele nare dingen, maar uiteindelijk kunnen die tot een gevoel van veerkracht en wijsheid leiden en je helpen om beter om te gaan met onzekerheden.”

“Hoop is een werkwoord”, benadrukt Sara. “Houd nooit op met hopen en dromen en probeer met een positieve blik naar de toekomst te kijken. Dat motiveert en die motivatie is heel belangrijk.”

Stichting Klimaatpsychologie zette een aantal tips voor je op een rijtje voor hoe je om kunt gaan met klimaatstress:

9 tips: zo ga je om met klimaatstress

1. Realiseer je dat emoties voelen een teken is van een normale betrokkenheid bij de staat van de wereld. Praat erover met gelijkgestemden. Niets is beter dan echt ondersteunend contact.
2. Doe iets met je emoties, bijvoorbeeld door bij een milieubeweging (vrijwilligers)werk te gaan doen. Zoek iets wat bij jou past en vind hier voldoening in.
3. Luister een podcast van onze groeiende Spotify-lijst.
4. Vind je het praten over dit thema lastig? Je bent niet de enige. Doe de online E-course van Klimaatgesprekken.
5. Lees onze masterblog over klimaatemoties, een steunend boek, zoals Actieve Hoop (Joanna Macy) of doe een activiteit die past bij zelfzorg.
6. Bekijk hier zelfzorg tips van het climate mental health network.
7. Neem deel aan een online groep klimaatemoties.
8. Wij bevelen hulp in groepen aan, omdat dit meteen helpt om het isolement rond klimaatemoties te doorbreken. Soms is een individueel traject fijner als eerste stap. Wil je dit? Mail dan je hulpvraag en je regio naar info@klimaatpsychologie.com, dan zoeken we iemand in jouw buurt (het betreft dan een online, telefonisch of face-to-face, betaald consult. Prijs en eventuele vergoeding door een verzekeraar varieert per klimaatpsycholoog).
9. Wil je liever cognitief “nerden” over emoties? Toegang tot wetenschappelijk onderzoek over klimaatemoties in relatie tot pro klimaatgedrag vind je in deze app.

Lees ook: Dit is het beste medicijn tegen klimaatdepressie (5 tips)