Dirk Groot ruimt al meer dan 10 jaar onze troep op: to-go cultuur zorgt voor plastic zwerfafval.

Wie aan zwerfafval denkt, denkt aan Dirk Groot – alias de Zwerfinator. Sinds 2014 raapt hij afval en houdt hij nauwkeurig bij wat hij zoal vindt. Zo weet hij dat het aandeel plastic in het zwerfafval in tien jaar tijd van 70% naar 53% is gedaald. Onder andere door het Europese verbod op plastic rietjes, bestek, wattenstaafjes en ballonstokjes en door de invoering van statiegeld op flesjes (2021) en blikjes (2023). “Dat hebben we de afgelopen tien jaar toch maar mooi voor elkaar gekregen.”

Frietbakjes en deksels van karton

Tegelijkertijd zag hij ook dat de hoeveelheid drinkbekers niet afnam door de plastictoeslag die inmiddels weer is afgeschaft. “Maar het positieve is, dat veel bedrijven dankzij die toeslag zijn overgestapt op een deksel van karton in plaats van plastic. Dat gaat echt wel over 60%. Ook is de helft van de frietbakjes die we vinden van karton.”

Dirk blijft dus positief als hij naar de data kijkt die hij in meer dan tien jaar afval rapen heeft verzameld. “Het kan gewoon: frietbakjes en drinkbekerdeksels van karton. Dus mijn vraag is waarom niet ieder bedrijf dit doet, want karton vergaat gewoon in de natuur. Blijkbaar is daar toch wetgeving voor nodig; daar lobby ik dus voor en de door mij verzamelde data helpen daarbij.”

Snoeppapiertjes in plaats van plastic wikkels

Die data zijn voor sommige bedrijven al genoeg om over te stappen op andere verpakkingen zonder dat daar wetgeving bij komt kijken. De oer-Hollandse Anta Flu, Wilhelmina pepermunt en Napoleon snoepjes noemt hij als voorbeeld. “Zwerfafvalrapers door het hele land namen 16.000 foto’s van rondslingerende Anta Flu wikkels en met die data en zakken vol  van die wikkels ben ik samen met de Plastic Soup Surfer naar ze toegegaan en zij hebben toen binnen anderhalf jaar hun wikkels veranderd naar papier. Dat is echt bijzonder snel, want je moet de nieuwe wikkels testen, je hebt andere machines nodig en je moet je distributiekanalen inlichten. Maar het is gelukt.”

Bij de internationale bedrijven, zoals Mars, lukt het tot nu toe nog niet. “Ze hadden een korte periode de plastic wikkel vervangen door een afbreekbare wikkel, maar hebben dat ook weer teruggedraaid. Geen idee waarom. Daar is echt nog veel winst te behalen, want we vinden veel van die wikkels terug op straat.”

Waarom gooien mensen afval op straat?

Dat die wikkels, met ander afval, op straat belanden, kan altijd rekenen op veel verontwaardiging, maar dat is niet geheel terecht vindt Dirk. “Het is heel makkelijk om naar anderen te wijzen en ze als ‘aso’ te bestempelen, maar daar los je niks mee op. Bovendien verlies je ook heel makkelijk dingen: papieren zakdoekjes, bonnetjes en snoepwikkels glijden zo uit je zak. Net als handschoenen en haarelastiekjes.”

Dirk heeft zwerfafval inmiddels geaccepteerd als een natuurlijk fenomeen. “Als je iets niet meer nodig hebt, zoals een lege koffiebeker, dan wil je er zo snel mogelijk vanaf. Het is ballast dat je niet onnodig wilt meezeulen. Dat fenomeen zie je ook in de natuur. De meeste mensen gooien hun afval, of ballast, gewoon netjes in de prullenbak.”

“En er verandert echt wel wat. Vorig jaar was ik bijvoorbeeld in België en toen was ik verbaasd over de grote hoeveelheid blikjes en flesjes op straat. Dat was een paar jaar geleden in Nederland ook heel gewoon, maar dat vergeet je ook weer heel snel omdat je gewend raakt aan de nieuwe situatie. Statiegeld heeft echt voor minder zwerfafval gezorgd bij ons.”

Overvolle prullenbakken op straat

Toch wordt er ook in Nederland nog veel gemopperd, met name over de rotzooi rondom opengebroken prullenbakken waarin mensen op zoek gaan naar flesjes en blikjes.

“Dat probleem bestaat en is vervelend, maar wordt ook groter gemaakt dan het is. Het bestaat vooral in de drukke delen van grote steden. Zo kan je in het centrum van Amsterdam overal eten en drinken kopen, maar er zijn daar bijna geen supermarkten met een statiegeldmachine waar je blikjes en flesjes kan inleveren, dus belanden ze in de prullenbakken die dan helaas opengebroken worden.”  

In de meeste straten van Nederland bestaat dat prullenbakprobleem helemaal niet en bovendien, zo stelt Dirk, zijn de prullenbakken van nu juist veel leger dankzij het statiegeld. “Voor de invoering van statiegeld lag er echt veel meer rotzooi op straat door uitpuilende prullenbakken waar niks meer bij kon. Ze zaten voor de helft vol met plastic flesjes en blikjes. Die zitten er nu niet meer in.”

De consumptiemaatschappij als afvalveroorzaker

Er mogen dan minder uitpuilende prullenbakken zijn dan eind vorige eeuw, er is wel degelijk meer afval. Dat heeft alles te maken met het feit dat we nu meer dan ooit onderweg drinken, eten, snacken en snaaien.

“In de jaren ’80 kon je niks kopen op het station, nu is het één groot winkelcentrum en koopt iedereen iets te drinken en te eten voor onderweg en dat zit allemaal in plastic verpakkingen. Eigenlijk zouden we met z’n allen op een Teleac-cursus boterham smeren moeten gaan: niks mis mee om je eigen lunch mee te nemen. Zelf ben ik ook gestopt met onderweg koffiedrinken.”

Zwerfafval opruimen

Of we dat consumeren binnenkort kunnen minderen is de vraag, maar minder zwerfafval moet te doen zijn. “Opruimen is heel goed en blijf ik doen, maar het is niet de oplossing. De volgende dag ligt het er weer. Statiegeld is wel onderdeel van de oplossing, al moeten er veel meer statiegeldmachines komen. In Singapore staan die machines overal: in parken, in de metrostations, bij de sportschool, in je appartementencomplex, bij je werk. Je houdt je bankpas er tegenaan en het geld staat op je rekening.”

Een ander deel van de oplossing ligt bij het vervangen van plastic door andere materialen, zoals bij de snoepwinkels. En tot die tijd blijft Dirk opruimen, data verzamelen en lobbyen. “Mijn werk is over 10 jaar nog wel nodig, want zwerfafval zal nooit ophouden te bestaan. Maar er zal hopelijk wel veel minder plastic in het zwerfafval te vinden zijn.”

Dinsdag 19 mei om 20.00 uur geeft Elisah Pals van Zero Waste Nederland een online masterclass over microplastics voor hetkanWEL. Voor 7,50 kan je vanuit je luie sotel met een kopje thee live meedoen en vragen stellen aan Elisah. Kijk hier voor meer informatie en schrijf je in! 

Lees ook:
Wetenschappelijk onderzoeker Heather Leslie: Al het plastic geeft plastic af.
Anton de Plandelman: het verbod op sigarettenfilters moet er komen.
Via deze 7 producten krijg je dagelijks microplastics binnen (en je kan ze makkelijk vervangen!)