Niet het wassen van je kleding verspreidt de meeste microplastics — maar dit wel

Plastic is niet meer weg te denken uit onze wereld. Dat is niet erg, want het heeft ons leven ook een stuk makkelijker gemaakt. Maar heel veel van het plastic in ons dagelijks leven, is echt niet nodig. Denk aan plastic verpakkingen, maar ook aan kleding: 70% van de kleding die tegenwoordig gemaakt wordt is van plastic. En die plastic kleding  trekt een spoor van microplastics achter zich aan. Dat zit zo.

In ons huis is kleding samen met textiel de grootste bron van microplastics. Want ook de bank, de gordijnen, vloerbedekking, vloerkleding etc laten microplastics los als er plastic verwerkt zit in het textiel. En meestal is dat zo, omdat plastic ervoor zorgt dat de stof stevig en slijtvast is én omdat het vooral goedkoop is om te maken in vergelijking met natuurlijke materialen.

Welke textiel is van plastic vraag je je af?

Daarvoor is het handig om het label te lezen (lees daarover meer in dit artikel), omdat je dan precies kan zien hoe groot het percentage kunststof is. Denk daarbij aan acryl, polyester, polyamide, nylon, elastaan en fleece; dit zijn allemaal plastics (gemaakt van aardolie) die microplastics loslaten.

Welke stof laat de meeste microplastics los?

Dat hangt er een beetje van af. Over het algemeen geldt: hoe goedkoper de stof, hoe korter de vezels, hoe makkelijker ze loslaten. Ultra fast fashion is, zoals we allemaal inmiddels weten, zo goedkoop mogelijk gemaakt, want het hoeft niet lang mee te gaan. Sterker nog: liever niet, want de volgende trend ligt alweer in de winkels als jij je kledingstuk amper 2 keer aangehad hebt. Kleding als wegwerpproduct dus. En het gebruik van polyester (of acryl en nylon) is nou eenmaal goedkoop.

Dit betekent overigens niet dat alle dure kleding van betere kwaliteit is. Ook hier wordt gebruik gemaakt van kunststof en ook hier worden helaas soms korte vezels gebruikt.

Hoe kom ik erachter of mijn kleding veel vezels loslaat?

Hier is geen waterdichte methode voor, maar over het algemeen kan je vrij snel zien of een kledingstuk (of andere textiel) veel vezels loslaten. Bijvoorbeeld door er met een plakbandje of kledingroller overheen te gaan of met een natte doek. Als een kledingstuk van kunststof is gemaakt, dan weet je dat de vezels microplastics zijn die door je huis en om jou heen dwarrelen, terwijl je jouw kleding draagt.

Fleece is daarbij het materiaal dat de allermeeste microplastics loslaat, omdat dit materiaal meer pluist.  

Helpt het als de kleding van gerecyclede polyester is gemaakt?

Kort gezegd: nee, dat helpt niet. In tegendeel. Vaak denken we dat gerecyclede polyester of fleece een duurzaam alternatief is. Dat is ook logisch, omdat kledingmerken en winkels hier behoorlijk mee vlaggen (of greenwashen, het is maar hoe je het bekijkt).  Maar gerecycled polyester, zo schreven we al eens, wordt gemaakt van gerecyclede PET-flessen die veel beter gerecycled kunnen worden tot PET-flessen dan tot stof (daar hoef je het niet voor om te smelten namelijk).

Bovendien blijkt uit onderzoek dat gerecycled polyester tot 1,5 keer zoveel microplastics kan afgeven dan nieuw (virgin) polyester. Oftewel: je denkt goed bezig te zijn, want dit is immers gerecycled, maar uiteindelijk is het schadelijker voor het milieu en -niet te vergeten- voor je eigen gezondheid.  

Helpt het om tweedehands kleding van polyester te dragen?

De productie van nieuwe kleding is verreweg de grootste milieubelasting in de levenscyclus van een kledingstuk — voor energie, water en uitstoot. Als je tweedehands kleding draagt, stop je die productiebehoefte en dat is per definitie duurzaam.

Maar ook bij het kopen van tweedehands kleding is – net als bij nieuwe kleding – géén plastic altijd beter, want dan verspreid je ook geen microplastics die je vervolgens ook weer inademt. Mind you, kleding die 100% uit natuurlijke materialen bestaat (dus ook zonder elastaan bijvoorbeeld) is steeds moeilijker. En bovendien lost het weggooien van plastic kleding (als alternatief voor blijven dragen of doorverkopen) het probleem van microvezels niet op, omdat polyester nauwelijks afbreekt in een stortplaats en het verbranden van kunststof (ook in kleding) schadelijke stoffen uitstoot.

Een dilemma dus. Waarbij het niet meer kopen van nieuwe kunststof kleding in ieder geval helpt om de productie (op den duur) te verminderen.

Volgende maand is het Mei Plasticvrij bij hetkanWEL en gaan we op plastic dieet. Dat betekent dat we een maand lang extra veel verhalen schrijven met praktische tips en inspirerend interviews. Maar we voegen ook de daad bij het woord en willen met de hele community de Plasticvrij Challenge aangaan. Dat helpt niet alleen bij de bewustwording van al dat plastic dat stiekem je huis binnensluipt, maar helpt ook om de reset button in te drukken met praktische tips van pro's en handvaten waar je echt iets aan hebt. Niks missen? Schrijf je dan in voor onze gratis Mei Plasticvrij nieuwsbrief (die stopt aan het einde van de maand automatisch). 

Hoe laten die microplastics eigenlijk los?

Recycling van polyester is dus niet per se duurzaam. Sterker nog: hoe vaker je polyester hergebruikt, hoe zwakker de draad wordt en hoe makkelijker microplastics vrijkomen.

Maar eerst even dit: elke draad (dus ook die van natuurlijke materialen) is gemaakt door kleine stukjes materiaal (vezels) in elkaar te draaien. Hoe korter de vezels hoe makkelijker ze loslaten. Dat geldt dus ook voor bijvoorbeeld katoen. Alleen zijn katoenvezels minder schadelijk dan vezels van plastic.

De meeste mensen denken dat die microplastics uit de draad (of de stof) vooral vrijkomen tijdens het wassen, want dan wordt de stof lekker heen en weer geschud in de trommel. Om te voorkomen dat de microplastics op die manier in het milieu terecht komen via het water, wassen we minder vaak of gebruiken we speciale zakken waar we onze plastic kleding in doen.

Alleen: het grootste probleem is niet het wassen van de kleding (want het loslaten van vezels bij nieuwe kleding wordt na 5 keer wassen al minder), maar het dragen van de kleding zegt onderzoeker Barbro Melgert, hoogleraar longafweer van Rijksuniversiteit Groningen in Kassa. Dan kan je kleding wel tot drie keer meer microvezels loslaten. Sterker nog: de meeste microplastics in de lucht zijn afkomstig van onze kleding. En al die microplastics die losraken, ademen we in. Wat uiteindelijk weer kan leiden tot ontstekingen in je longen…

Tot slot: hoe maken ze polyester?

Het basismateriaal dat voor polyester gebruikt wordt is PET (net als in de flessen). Dit wordt met behulp van chemische processen ‘gesmolten’ en omgevormd tot een plastic draad. Vaak worden er weekmakers toegevoegd om het plastic flexibel te maken of houden.

Het gebruik van BPA is in voedselverpakkingen grotendeels verboden vanwege de schadelijke effecten op de gezondheid (de hormoonhuishouding bijvoorbeeld, maar ook het immuunsysteem). Maar: er geldt nog een overgangsperiode en inmiddels zijn er tal van variaties op BPA gemaakt (BPS, BPF, BPZ en BPAF bijvoorbeeld) waarvan het heel waarschijnlijk is dat ze ook niet goed zijn voor onze gezondheid. Alleen om dat onomstotelijk wetenschappelijk te bewijzen gaat er veel tijd overheen en zijn we wel een paar jaren verder.

Dus wat is slim?

Sommige plastics kunnen we niet vermijden (want plastic zit ook in je koelkast en wasmachine en in medische apparatuur). Maar in het geval van kleding is het heel makkelijk om te kiezen voor natuurlijke materialen, zoals katoen, wol of linnen. Die laten ook vezels los, maar die zijn niet van plastic. Daarbij geef je hiermee een duidelijk signaal af om de productie van plastic kleding (die nu 70% van de kledingproductie beslaat) een halt toe te roepen.

Hoe zit het met tweedehands kleding van polyester of andere plastic materialen? De meeste kleding laat na 5 keer wassen minder microplastics los, maar omdat de meeste microvezels loskomen tijdens het dragen is het probleem met oudere kleding dus niet opgelost. Ook tweedehands kleding van polyester laat microvezels los, dat wordt niet minder. Het alternatief is om de kleding dan maar te vernietigen en het niet meer te dragen, maar ook dit is niet duurzaam, omdat polyester bijvoorbeeld niet vergaat en er schadelijke stoffen vrijkomen bij het verbranden ervan.