5 tuinklussen in de herfst waar je in het voorjaar plezier van hebt

Half oktober. De hortensia hangt bruin aan zijn stengels, de tuinstoelen staan onder een zeil en sinds de laatste verjaardag is niemand meer op het stuk gras achter in de tuin geweest. Alles lijkt in winterstand. Toch zijn er genoeg tuinklussen die je het beste nu al kunt doen. De grond is nog warm van de zomer, regenwormen zijn druk bezig en nieuwe planten kunnen nog wortelen. Wat je nu plant, zaait of verbetert, heeft in het voorjaar alvast een voorsprong.

1. Hoeveel van het gazon gebruik je eigenlijk?

Loop eens met je koffie door de tuin en kijk waar je het gras echt gebruikt. Bij het terras misschien, of op de plek waar kinderen voetballen. Daar mag gras blijven. Maar dat stuk langs de schutting? Daar komt vooral de grasmaaier langs. En voor bijen en vlinders valt er op een strak gemaaid gazon weinig te halen.

Stel dat je daar een border van twee bij vier meter van maakt. Steek de graszoden af met een platte spade en stapel ze ondersteboven op een hoop, zodat ze langzaam verteren. Op de vrijgekomen plek is ruimte voor bloemen en struiken. Het kost je een zaterdagmiddag en waarschijnlijk wat spierpijn, maar daarna heb je ook minder gras om te maaien.

2. Plant inheemse planten nu de grond nog warm is

De herfst is een goede tijd om vaste planten, struiken en bomen te planten. De grond is vaak nog warm en vochtig genoeg om nieuwe wortels te vormen. Zo geef je beplanting in het voorjaar alvast een voorsprong.

Kies bij voorkeur voor inheemse planten. Wilde marjolein, knoopkruid en gewone margriet doen het goed op een zonnige plek en trekken bijen en vlinders aan. Voor een schaduwrijke border zijn salomonszegel en bosanemoon mooie opties. Achter in de border kan een struik. Een hazelaar krijgt al vroeg in het jaar katjes die stuifmeel leveren aan insecten, maar heeft behoorlijk wat ruimte nodig. Heb je een kleinere tuin, dan is vuilboom (ook wel sporkehout) een mooie keuze. Al kan deze ook enkele meters hoog worden. De citroenvlinder legt zijn eitjes op de jonge bladeren, zodat de rupsen er later van kunnen eten.

Vraag bij de kweker naar de oorspronkelijke wilde soort en kies bij voorkeur biologisch gekweekte planten. Sommige sterk veredelde bloemen bieden insecten nauwelijks nectar of stuifmeel.

3. Zaaien of zoden: het kan allebei, maar niet allebei even snel

Na een droge zomer zitten er soms kale plekken in het gazon. Ook die kun je aanpakken. Gras zaaien gaat goed in het vroege najaar, zolang de bodemtemperatuur nog minimaal 10 graden is. Dat kan dus nu nog. Maak de grond los, zaai gelijkmatig en houd de bovenlaag vochtig tot het gras goed is opgekomen. 

Zelf zaaien is goedkoper en minder belastend voor het milieu dan kant-en-klare graszoden. Je hebt alleen wat geduld nodig. Wil je toch meteen een groen vlak, dan kun je graszoden leggen. Dat kan ook in de herfst, zolang de bodem niet bevroren of doorweekt is. De wortels moeten zich daarna nog wel aan de ondergrond hechten. 

Die rollen gras worden ook wel grasmatten genoemd. Leg ze zo snel mogelijk na levering, strak tegen elkaar, en zorg dat de grond voldoende vochtig blijft. Hoe snel het gras vastgroeit, hangt af van de temperatuur. In koud herfstweer duurt dat langer.

4. Stop nu bloembollen in de grond voor de eerste bijen

Op de eerste warme dagen in februari of maart laten bijen en hommels zich alweer zien. Alleen bloeit er dan in de meeste tuinen nog weinig. Met een paar handjes bloembollen kun je daar deze herfst al iets aan doen.

Krokussen, sneeuwklokjes en blauwe druifjes zorgen vroeg in het jaar voor kleur en voedsel voor insecten. Volgens De Vlinderstichting [no-follow] zijn voorjaarsbollen vooral belangrijk voor vlinders die na hun overwintering op zoek gaan naar nectar. Plant de bollen in het najaar, zolang de grond niet bevroren of kletsnat is. Kies biologische bollen. Die zijn zonder chemisch-synthetische bestrijdingsmiddelen geteeld.

De boerenkrokus doet het goed in een zonnig gazon. Strooi een handvol bollen uit en plant ze op de plek waar ze terechtkomen. Dat oogt in het voorjaar een stuk natuurlijker dan drie keurige rijtjes. Wacht wel met maaien tot het loof is afgestorven, zodat de bollen reserves kunnen opbouwen voor het volgende jaar.

5. Er zijn gelukkig ook tuinklussen die nu juist niet hoeven

Zoals de bladeren die van de bomen vallen. Onder struiken en tussen vaste planten beschermen ze de grond tegen kou en uitdroging. Regenwormen en andere bodemdieren helpen het blad afbreken, waardoor voedingsstoffen weer in de bodem terechtkomen.

Op het gazon kun je dikke lagen bladeren beter wegharken, omdat het gras anders te weinig licht krijgt. Schuif ze naar je nieuwe border of maak er een aparte hoop van, waar kleine dieren kunnen schuilen. Is de grond erg schraal of zanderig? Strooi dan wat turfvrije compost tussen de planten. Spitten hoeft niet.

In februari loop je weer met je koffie naar datzelfde stukje tuin achter de schutting. Tussen het gras staan de eerste krokussen en aan de hazelaar hangen gele katjes. De vaste planten laten nog even op zich wachten, maar onder de grond zijn ze al begonnen. En op de plek waar vorig jaar vooral de grasmaaier kwam, zie je ineens leven.

Gelijk aan de slag met de herfst tuinklussen? Bekijk waar je biologische planten kunt kopen.