Een thuisbatterij voor je zonnepanelen: wat zijn de opties en wat kost het?

Een thuisbatterij lijkt dé oplossing nu de salderingsregeling vanaf 2027 verdwijnt. Want met twaalf zonnepanelen op het dak wek ik regelmatig meer stroom op dan ik op dat moment kan gebruiken. Waarom zou ik die terugleveren als ik hem ook kan bewaren voor ’s avonds? Maar wat kost een thuisbatterij eigenlijk, hoeveel opslag heb je nodig en verdien je zo’n batterij ooit terug? Ik zocht uit hoe een thuisbatterij werkt, welke opties er zijn en wanneer de aanschaf wel – en niet – interessant is.

Ik ben nog steeds blij met de zonnepanelen op mijn dak, maar als we straks de energie die we op een zonnige dag terugleveren, niet meer kunnen wegstrepen tegen de stroom die we ’s avonds of in de winter van het net halen, moet ik wel iets anders gaan doen.

We krijgen nog wel een vergoeding voor de elektriciteit die we terugleveren. Tot 2030 moet die minimaal 50 procent van het kale leveringstarief bedragen. Tegelijkertijd mogen energieleveranciers terugleverkosten rekenen. Stroom die je zelf opwekt én direct gebruikt, wordt daardoor interessanter: daar betaal je geen energiebelasting of kosten aan je energieleverancier over.

Mijn zelf opgewekte stroom meteen gebruiken wordt dus belangrijker. Maar hoeveel apparaten kun je tegelijk aanzetten als de zon schijnt? En als de batterij van mijn auto eenmaal vol is, kan ik ook daar mijn overtollige zonnestroom niet meer kwijt. Dan komt al snel een andere oplossing om de hoek kijken: de thuisbatterij. Daarmee kan ik een deel van mijn zonnestroom bewaren voor later.

Maar is zo’n batterij echt zo simpel – en financieel aantrekkelijk – als het klinkt? Tijd om uit te zoeken welke thuisbatterijen er zijn, wat ze kosten en wanneer het wel of juist niet interessant is om er eentje naast de meterkast te hangen.

Wat is een thuisbatterij

Een thuisbatterij is eigenlijk precies wat de naam zegt: een grote oplaadbare batterij voor thuis. Je kunt er elektriciteit tijdelijk in bewaren om die op een later moment weer te gebruiken. Heb je zonnepanelen, dan kun je bijvoorbeeld om twee uur ’s middags je overtollige zonnestroom opslaan. Als je ’s avonds thuiskomt en gaat koken, de televisie aanzet en de afwasmachine laat draaien, gebruik je eerst de elektriciteit uit de batterij voordat je stroom van het net haalt.

Dat klinkt als een mooie oplossing voor een bekend probleem met zonne-energie: we produceren de stroom vaak niet op het moment dat we hem nodig hebben. Zonder batterij gebruikt een gemiddeld huishouden volgens Milieu Centraal ongeveer 30 procent van de eigen zonnestroom direct. Met een thuisbatterij kan dat grofweg oplopen tot 60 procent.

Hoe werkt een thuisbatterij?

Een thuisbatterij bestaat grofweg uit de batterijcellen, een omvormer en slimme software die bepaalt wanneer de batterij wordt opgeladen en ontladen.

Overdag gebeurt bijvoorbeeld dit: De stroom van je zonnepanelen gaat eerst naar de apparaten die op dat moment elektriciteit gebruiken. Is er meer productie dan verbruik, dan kan het overschot naar de batterij. Pas wanneer de batterij vol zit, gaat de resterende elektriciteit het net op.

’s Avonds werkt het andersom. Je zonnepanelen leveren weinig of niets, dus gebruik je de stroom uit de batterij. Is die leeg, dan springt het elektriciteitsnet weer bij.

Een slimme thuisbatterij kan nog een stap verder gaan. Die hoeft namelijk niet uitsluitend zonnestroom op te slaan. Met een dynamisch energiecontract kan de batterij bijvoorbeeld elektriciteit van het net inkopen wanneer die goedkoop is en de opgeslagen stroom gebruiken – of soms verkopen – wanneer de prijs hoger ligt. De Consumentenbond noemt zonnepanelen in combinatie met een thuisbatterij dan ook als een situatie waarin een dynamisch contract interessant kán zijn.

En daarmee zijn er eigenlijk twee behoorlijk verschillende redenen om een thuisbatterij te kopen: meer van je eigen zonnestroom gebruiken óf slim inspelen op de elektriciteitsprijzen.

Lees ook: deze zonnepanelen zijn gemaakt van groentenafval

Wanneer is je huis geschikt voor een thuisbatterij?

Technisch gezien kan een thuisbatterij in veel woningen worden geplaatst. Je hoeft zelfs niet per se zonnepanelen te hebben. Maar of het ook zinvol is, is een andere vraag. Heb je zonnepanelen en lever je overdag regelmatig veel elektriciteit terug terwijl je ’s avonds juist stroom inkoopt? Dan is een batterij een oplossing.  Voordat je offertes gaat aanvragen, is het wel slim om eens in de app van je energieleverancier of slimme meter te kijken. Wanneer wek je stroom op en wanneer gebruik je die?

Ook de grootte van de batterij is belangrijk. Groter is namelijk niet automatisch beter. Thuisbatterijen lopen volgens Milieu Centraal uiteen van kleine exemplaren van ongeveer 2 kWh tot grote systemen van circa 20 kWh. Een enorme batterij kopen om alle zonnestroom van juli tot december te bewaren heeft weinig zin. Daarvoor is de opslagcapaciteit van een normale thuisbatterij bij lange na niet groot genoeg.

Een thuisbatterij verschuift stroom vooral binnen een dag of enkele dagen, niet van zomer naar winter. In de zomer produceer je bovendien vaak veel meer zonnestroom dan erin past, terwijl er in de winter soms te weinig zon is om hem überhaupt volledig te vullen.

Schrijf je in voor de Anders Wonen Maand 
Wil je meer van dit soort praktische tips over wonen lezen? In oktober delen we tijdens de Anders Wonen Maand extra veel verhalen over wonen dus schrijf je snel in voor de anders wonen nieuwsbrief en mis niks (stopt ook automatisch weer)!

En wat als de stroom uitvalt?

Dit vond ik zelf een interessante. Je hebt voor duizenden euro’s aan elektriciteit in een batterij zitten, dus als de hele straat tijdens een stroomstoring in het donker zit, zit jij toch gezellig met alle lampen aan? Niet per se.

De meeste thuisbatterijen leveren niet automatisch noodstroom bij een stroomstoring. Daarvoor moet het systeem speciaal geschikt zijn en over een noodstroom- of back-upfunctie beschikken. Wil je de batterij juist kopen om bij stroomuitval bepaalde apparaten te kunnen blijven gebruiken, dan is dit dus een belangrijke vraag om aan de leverancier te stellen.

Heb je een speciaal energiecontract nodig?

Voor een thuisbatterij heb je niet automatisch een speciaal energiecontract nodig.

Wil je vooral je eigen zonnestroom bewaren voor ’s avonds, dan kan dat in principe ook met een vast of variabel contract. Anders wordt het als je de batterij actief wilt laten handelen met stroom. Bij een dynamisch energiecontract beweegt je elektriciteitsprijs mee met de handelsmarkt. Op goedkope momenten kan een slimme batterij laden en tijdens dure uren kun je de opgeslagen elektriciteit zelf gebruiken.

Dat kan interessant klinken – en leveranciers adverteren soms met aantrekkelijke verwachte opbrengsten – maar het maakt de rekensom ook een stuk ingewikkelder. Prijsverschillen veranderen en handelsstrategieën veranderen. Milieu Centraal waarschuwt daarom dat ook grotere batterijen waarmee op de energiemarkt wordt gehandeld op dit moment niet vanzelfsprekend worden terugverdiend. De opbrengst hangt van veel snel veranderende en moeilijk voorspelbare factoren af.

Wat zijn de opties?

En dan begint het echte uitzoekwerk. Want ‘een thuisbatterij’ is inmiddels ongeveer net zo’n brede categorie als ‘een elektrische auto’.

1. Een kleine thuisbatterij

Aan de onderkant van de markt vind je batterijen van ongeveer 2 tot 5 kWh. Die kunnen interessant zijn als je relatief weinig stroom verbruikt of een kleine zonnepaneleninstallatie hebt. Het voordeel is duidelijk: je hoeft geen enorme batterij te kopen die op veel dagen halfleeg blijft.

Er bestaan inmiddels ook stekkerbatterijen die je in principe via een stopcontact aansluit. Dat klinkt aantrekkelijk eenvoudig, maar hierbij gelden technische en veiligheidsaandachtspunten. Zie zo’n plug-inmodel dus niet automatisch als een soort extra grote powerbank die je zonder nadenken ergens in huis neerzet.

2. De gemiddelde thuisbatterij

Rond 5 à 10 kWh kom je bij de systemen terecht die voor veel huishoudens worden aangeboden. Een batterij van 6 kWh wordt vaak als voorbeeld van een gemiddelde thuisbatterij gegeven en zo’n systeem kan een flink deel van de zonnestroom die je overdag overhoudt naar de avond verschuiven.

3. Een grote of modulaire batterij

Heb je veel zonnepanelen, een hoog elektriciteitsverbruik, een warmtepomp of bijvoorbeeld een elektrische auto, dan kun je naar grotere systemen kijken. Veel batterijen zijn modulair. Je begint bijvoorbeeld met één batterijmodule en kunt later capaciteit toevoegen. Dat is interessant omdat je daarmee voorkomt dat je nu meteen een enorme accu aanschaft terwijl je nog helemaal niet weet hoeveel opslag je straks daadwerkelijk gebruikt.

4. Een slimme handelsbatterij

Dan zijn er systemen waarbij niet alleen de batterij, maar vooral de software belangrijk is. Die software kijkt naar stroomprijzen, weersverwachtingen, je zonnepanelen en je verbruik en probeert op basis daarvan te bepalen wanneer laden en ontladen slim is.Daarmee wordt de batterij deels een klein energiehandelaartje in je meterkast.

Klinkt leuk, maar lees hier extra goed de kleine lettertjes. Welke vergoeding betaal je aan de aanbieder? Wie bepaalt wanneer jouw batterij wordt gebruikt? Welke aannames liggen onder de voorgespiegelde opbrengsten? En wat gebeurt er als de prijsverschillen op de elektriciteitsmarkt kleiner worden?

Wat kost een thuisbatterij?

En dan de hamvraag. Een exact bedrag noemen is lastig, omdat de prijs afhangt van de opslagcapaciteit, het merk, de omvormer, slimme software en de installatie. Voor offertes is het handig om niet alleen naar de totaalprijs te kijken, maar vooral naar wat je daarvoor krijgt. Denk aan:

Waar let je op bij het vergelijken van thuisbatterijen?

• Opslagcapaciteit in kWh: hoeveel elektriciteit kun je daadwerkelijk bewaren?
• Bruikbare capaciteit: niet altijd is de volledige opgegeven capaciteit beschikbaar.
• Vermogen in kW: bepaalt hoeveel stroom de batterij tegelijk kan leveren.
• Omvormer inbegrepen?: kan flink uitmaken voor de totaalprijs.
• Installatie inbegrepen?: anders komen er nog kosten bovenop.
• Aantal laadcycli/garantie: geeft een indicatie van de levensduur.
• Noodstroomfunctie: niet iedere batterij werkt bij stroomuitval.
• Uitbreidbaarheid: handig als je later meer opslag wilt.
• Batterijchemie: heeft gevolgen voor grondstoffen, veiligheid en levensduur.
• Software/abonnement: sommige slimme functies kosten maandelijks geld.

Er is op dit moment geen landelijke aanschafsubsidie voor thuisbatterijen. Koop ook geen thuisbatterij op basis van een terugverdientijd van bijvoorbeeld vijf of zes jaar zonder te vragen welke aannames daar precies achter zitten.

En hoe duurzaam is zo’n batterij zelf?

Daar zit een interessante paradox. Een thuisbatterij kan helpen om duurzame elektriciteit slimmer te gebruiken en minder zonnestroom op piekmomenten het net op te sturen. Maar de batterij zelf komt natuurlijk niet uit de lucht vallen. Triodos Bank wijst daarbij onder meer op de winning van lithium, kobalt, nikkel en andere grondstoffen, het energiegebruik tijdens de productie en risico’s op mensenrechtenschendingen in delen van de internationale mijnbouwketen. Een duurzame variant is LFP – lithium-ijzer-fosfaat. Die gebruikt geen kobalt, nikkel en mangaan. Ook zit er potentie in betere recycling, transparantere grondstoffenketens en nieuwe technologie zoals natrium-ionbatterijen.

Wordt het bij ons een thuisbatterij?

Na dit alles is de conclusie minder eenvoudig dan gehoopt. Het einde van de salderingsregeling maakt het vanaf 2027 een stuk aantrekkelijker om zoveel mogelijk zonnestroom zelf te gebruiken. Maar voordat er hier een batterij naast de meterkast verschijnt, ga ik eerst: uitzoeken hoeveel zonnestroom we daadwerkelijk terugleveren, op welke momenten we stroom inkopen en hoeveel daarvan een batterij realistisch zou kunnen verschuiven. En of wat voor soort dynamisch contract hierbij zou kunnen helpen en wat is dan de terugverdientijd? Pas als ik dat weet, kan ik offertes aanvragen en naast elkaar leggen. Wordt vervolgd dus.