Thuis drie afvalbakken, op het werk één: hoe kan dat?

Thuis scheiden we oud papier, plastic, glas en etensresten inmiddels vanzelfsprekend. Op veel werkplekken gaat dat nog anders en belandt diezelfde bananenschil ineens naast een koffiebeker en een stapel folders. Soms is er maar één bak. Soms staan er vier afvalbakken, maar weet niemand precies wat waar hoort.

Deze tegenstelling werd door de afvalbranche eerder gebruikt voor de campagne ‘Aan de Bak’, waarmee bedrijven werden aangespoord om minstens twee afvalstromen apart in te zamelen. Dat is hard nodig. De kantoor-, winkel- en dienstensector bestaat uit ongeveer een miljoen bedrijven en organisaties en produceert jaarlijks circa 5,3 miljoen ton afval. Ongeveer de helft daarvan wordt gerecycled. De rest belandt als restafval in de verbrandingsoven.

Afval scheiden is nog vaak onduidelijk

Thuis gebruik je meestal steeds dezelfde afvalbakken. Je kent de kleuren en weet waar ze staan. Daarbuiten wisselt het systeem per locatie. Een oranje bak kan op de ene plek voor plastic zijn en op een andere plek voor restafval. Pictogrammen zijn soms klein, onduidelijk of alleen aan één kant zichtbaar. Ook tijdsdruk helpt niet mee. Na een vergadering, sportles of schoolactiviteit wil je snel van een leeg bekertje af. Moet je eerst drie teksten lezen of onder een deksel kijken, dan wint de dichtstbijzijnde opening.

Een herkenbare indeling is daarom belangrijk. Zet de afvalbakken op logische plekken, gebruik duidelijke kleuren en pictogrammen en kies openingen die bij de afvalstroom passen. Denk aan een gleuf voor papier of een ronde opening voor bekers. Verkeerd weggegooid materiaal kan een ingezamelde stroom vervuilen, waardoor recycling lastiger of zelfs onmogelijk wordt.

Zet de bakken neer waar het afval begint

Een papierbak aan het einde van een lange gang schiet weinig op als iedereen bij de printer staat. Hetzelfde geldt voor een gft-bak die ver van de kantine of koffieautomaat is neergezet. Kijk daarom eens rond op je werk, school of vereniging. Waar worden dozen uitgepakt? Waar drinken bezoekers koffie? Waar eten collega’s hun lunch en waar worden folders of formulieren weggegooid? Een paar goed geplaatste afvalbakken kunnen al een flink verschil maken.

De aanduidingen moeten passen bij wat er op die plek wordt gebruikt. Staat er ‘plastic’ op de bak, terwijl alleen bepaalde verpakkingen worden geaccepteerd, dan ontstaat twijfel. Een afbeelding van de bekers, zakjes of bakjes die daar dagelijks langskomen, is duidelijker dan een algemene tekst.

Gescheiden ingezameld, maar ook gescheiden afgevoerd?

Zelfs als alles keurig gescheiden wordt, kan het later in het proces alsnog misgaan. De inhoud van de bakken moet tijdens het legen, opslaan en ophalen gescheiden blijven.

De kleine bakken bij bureaus, printers en koffieautomaten worden uiteindelijk geleegd in grotere rolcontainers. Als de indeling achter het gebouw niet aansluit op de bakken binnen, kan alles alsnog bij elkaar belanden. Maak daarom duidelijke afspraken met schoonmakers, vrijwilligers en anderen die de binnenbakken legen. Zij moeten weten welke zak naar welke container gaat.

Controleer af en toe wat er in de buitencontainers zit. Liggen er etensresten tussen het papier of volle koffiebekers bij het plastic, dan is er blijkbaar nog ergens iets onduidelijk. Pas vervolgens de plaatsing, uitleg of interne afspraken aan.

Alleen afvalbakken zijn niet genoeg

De aandacht gaat al snel uit naar het scheiden zelf, terwijl de keuzes vóór de afvalbakken minstens zo belangrijk zijn. Goed afvalmanagement begint daarom al bij de inkoop: welke verpakkingen komen binnen, wat kan opnieuw worden gebruikt en welke afvalstromen ontstaan op welke plek?

Een school kan leveranciers vragen om spullen in herbruikbare kratten te bezorgen. Een sportclub kan overstappen op herbruikbare bekers. Op kantoor kunnen dozen en opvulmateriaal opnieuw worden gebruikt voor verzendingen. Bij evenementen kun je vooraf bepalen waar lege flesjes, etensresten en servetten terechtkomen.

Bekijk daarnaast wie verantwoordelijk is voor de volledige route. Wie bestelt de producten, wie leegt de afvalbakken en wie onderhoudt het contact met de inzamelaar? Zonder duidelijke afspraken wordt een nieuw afvalstation al snel een rij kleurrijke bakken waar alsnog van alles door elkaar in verdwijnt.

Dit kun je zelf voorstellen

Je hoeft geen eigenaar of facilitair manager te zijn om iets te veranderen. Als werknemer, bezoeker, vrijwilliger of ouder op school kun je een concrete vraag stellen. Waarom staat er bij de koffieautomaat geen aparte bak? Waar gaat het ingezamelde papier naartoe? En welke verpakkingen worden het vaakst weggegooid?

Begin met één plek waar dagelijks veel afval ontstaat. Verplaats een bak, maak de pictogrammen duidelijker en spreek af wie de zakken apart afvoert. Controleer na een paar weken of er minder afval in de verkeerde bak belandt.

Thuis afval scheiden is een gewoonte geworden doordat de route duidelijk is. Buiten de deur kan dat net zo vanzelfsprekend worden, zolang de afvalbakken, afspraken en inzameling op elkaar aansluiten.

Nog beter: minder afval. Hier vind je 7 handige tips voor een week zonder afval.