Hoe duurzaam is een tatoeage eigenlijk?

Al jaren, misschien zelfs decennia, twijfel ik of ik een tatoeage zal nemen. Eerst vond ik mezelf te jong, inmiddels misschien wel te oud. Toch blijft het iets waar ik regelmatig over nadenk, maar de stap heb ik nooit gezet. Waar ik tot voor kort trouwens óók nooit over nadacht: hoe duurzaam is een tatoeage eigenlijk? Tijd om dat eens uit te zoeken.

Een tatoeage lijkt op het eerste gezicht de ultieme duurzame aankoop. Je koopt hem één keer, draagt hem iedere dag en als alles goed gaat, gaat-ie de rest van je leven mee. Een betere cost per wear ga je waarschijnlijk niet vinden.

Maar wie ooit in een tattoostoel heeft gelegen – of is meegegaan als moral support – weet dat er tijdens zo’n sessie behoorlijk wat spullen voorbijkomen: naalden, handschoenen, inktcupjes, folie, papier en desinfectiemiddelen. En wat zit er eigenlijk in die inkt die je voor altijd in je huid laat zetten?

Dus: hoe duurzaam is een tatoeage eigenlijk? Waar wordt tattoo-inkt van gemaakt, hoeveel afval levert een sessie op en bestaan er duurzamere alternatieven? En misschien wel het belangrijkste: wat als je na tien jaar denkt: waarom vond ik dit in hemelsnaam een goed idee?

Wat is een tatoeage eigenlijk?

Bij een tatoeage wordt met een naald inkt in de huid aangebracht. Die inkt moet dieper terechtkomen dan de bovenste huidlaag, omdat die zich voortdurend vernieuwt. Het pigment komt daarom in de lederhuid terecht en kan daar heel lang aanwezig blijven. Een tatoeage is dan ook bedoeld om permanent te zijn.

Dat maakt een tattoo meteen anders dan vrijwel alles wat we kopen om ons uiterlijk te veranderen. Je schoenen slijten, je lievelingstrui krijgt gaten en zelfs die dure oorbellen kunnen uiteindelijk uit de mode raken. Een tatoeage gaat gewoon met je mee.

En dat idee is bepaald niet nieuw.

Tatoeages bestaan al duizenden jaren

Hoewel tatoeages de afgelopen decennia steeds normaler zijn geworden, hebben wij ze natuurlijk niet uitgevonden. Het bekendste bewijs daarvan is Ötzi, de ijsmummie die in 1991 in de Alpen werd gevonden en ongeveer 5.300 jaar geleden leefde. Op zijn lichaam zijn maar liefst 61 tatoeages gevonden, voornamelijk zwarte lijnen en kruisjes. Daarmee behoren ze tot de oudste bekende tatoeages ter wereld.

Hoe ze precies zijn aangebracht, weten onderzoekers niet zeker. Lange tijd werd gedacht dat kleine sneetjes in de huid werden gemaakt waarin een koolstofhoudend pigment werd gewreven. Recenter experimenteel onderzoek wijst erop dat ze waarschijnlijk met een scherpe punt – bijvoorbeeld van bot of koper – in de huid zijn geprikt.

Ook over de betekenis bestaat geen zekerheid. Omdat veel tatoeages zich rond gewrichten en plekken met slijtage bevinden, wordt vermoed dat sommige een therapeutische functie hadden. Maar tatoeages werden door de eeuwen heen en over de hele wereld voor allerlei doeleinden gebruikt: als versiering, statussymbool, cultureel teken, spiritueel gebruik of onderdeel van rituelen.

Kortom: we zetten al duizenden jaren tekeningen op ons lichaam. Alleen gebruikte Ötzi daar waarschijnlijk geen elektrische machine, plastic inktcupjes en een rol huishoudfolie bij.

Waar wordt tattoo-inkt eigenlijk van gemaakt?

Dat brengt ons bij de inkt. Want als iets permanent je lichaam ingaat, wil je misschien wel weten wat erin zit. Tattoo-inkt is niet één bepaalde stof. Het is een mengsel waarvan het pigment voor de kleur zorgt. Daarnaast bevat inkt vloeistoffen die ervoor zorgen dat het pigment goed gemengd blijft en in de huid kan worden aangebracht. Denk aan water en stoffen zoals glycerine en alcohol. Ook kunnen conserveermiddelen worden toegevoegd om groei van bacteriën en schimmels tegen te gaan.

Dat klinkt misschien wat chemischer dan je had verwacht. Tegelijkertijd is ‘chemisch’ natuurlijk niet automatisch hetzelfde als slecht. Water is tenslotte óók een chemische stof.

Wel is er reden om streng te zijn op de samenstelling. De stoffen worden niet simpelweg óp je huid gesmeerd en ’s avonds weer afgewassen: ze worden erin aangebracht en kunnen daar langdurig aanwezig blijven.

Daarom gelden in de Europese Unie sinds januari 2022 strengere regels voor tattoo-inkt en permanente make-up. Het gebruik van meer dan 4.000 potentieel gevaarlijke chemische stoffen is beperkt. Daaronder vallen bijvoorbeeld bepaalde kankerverwekkende of mutagene stoffen, huidallergenen, irriterende stoffen en bepaalde metalen. Sinds 2023 gelden ook beperkingen voor twee pigmenten die veel voor groen en blauw werden gebruikt. Groen en blauw tatoeëren kan overigens nog steeds; fabrikanten moeten andere pigmenten gebruiken.

Op het etiket moet bovendien onder meer een ingrediëntenlijst staan. De NVWA adviseert tattoo-artiesten om bij leveranciers te controleren of hun inkten aan de wettelijke eisen voldoen.

En bestaat er zoiets als duurzame tattoo-inkt?

Daar wordt het ingewikkelder. Je komt tegenwoordig allerlei termen tegen: vegan tattoo-inkt, natuurlijke inkt, organic ink en eco-friendly tattoo supplies. Maar die begrippen betekenen niet automatisch hetzelfde.

Vegan inkt bevat bijvoorbeeld geen dierlijke ingrediënten. Dat is relevant, want in tattoo-producten kunnen dierlijke stoffen voorkomen. Zo kan glycerine een plantaardige of dierlijke oorsprong hebben en werden of worden in sommige inkten stoffen als gelatine en shellak gebruikt. Zelfs transferproducten en nazorgproducten kunnen dierlijke ingrediënten bevatten.

Maar vegan betekent niet automatisch duurzaam. Een synthetisch alternatief kan bijvoorbeeld nog steeds uit fossiele grondstoffen worden gemaakt. Andersom is ‘natuurlijk’ geen garantie dat een stof veilig is om in je huid te injecteren.

Daarom zouden we vooral kritisch zijn op prachtige groene termen op een verpakking. Voor gezondheid en veiligheid is in Nederland belangrijker dat een professionele studio volgens de geldende regels werkt en inkt gebruikt die aan de Europese REACH-eisen voldoet.

Wil je verder gaan, dan kun je je tatoeëerder gewoon vragen welke inkt er wordt gebruikt, waar die vandaan komt en of er vegan opties zijn.

Hoeveel afval levert één tatoeage op?

Hier zit misschien wel de grootste duurzaamheidsparadox van een tattoo. Een tatoeage gaat tientallen jaren mee, maar tijdens het zetten worden behoorlijk wat materialen maar enkele minuten of uren gebruikt.

Denk aan handschoenen, naalden of cartridges, inktcupjes, beschermingsmateriaal voor oppervlakken, schoonmaakmaterialen, papier en verpakkingen. Na afloop moet een deel daarvan om hygiënische redenen worden weggegooid.

En daar moeten we vooral niet al te enthousiast de zero-wasteheld gaan uithangen.

Tatoeëren betekent namelijk dat de huid wordt doorboord en er contact met bloed kan plaatsvinden. Goede hygiëne is daarom essentieel om infecties en overdracht van ziekteverwekkers te voorkomen. Nederlandse tattoostudio’s moeten aan specifieke hygiëne-eisen voldoen. Zo moet besmet afval apart worden verzameld en zijn er eisen rondom het veilig werken met naalden en andere materialen.

Duurzaamheid komt hier ná veiligheid. Interessant genoeg betekent dat niet dat alles per definitie wegwerp hoeft te zijn. De Nederlandse richtlijnen houden ook rekening met herbruikbare materialen, mits daarvoor geschikte reinigings- en sterilisatievoorzieningen aanwezig zijn. Een studio kan daarnaast op andere plekken verduurzamen: groene stroom gebruiken, afval goed scheiden, niet onnodig veel materiaal klaarzetten, bewuster inkopen en waar hygiënisch verantwoord kiezen voor producten met minder verpakkingsmateriaal.

Een tattoo gaat wel héél lang mee

Nu komen we bij het belangrijkste argument vóór de duurzaamheid van een tatoeage: je hoeft hem niet volgend seizoen te vervangen. We schrijven bij hetkanWEL vaak over cost per wear: liever één goed kledingstuk dat je honderd keer draagt dan vijf goedkope exemplaren die nauwelijks uit de kast komen. Pas dat principe eens toe op een tattoo.

Stel dat je op je 25e een tatoeage laat zetten en je wordt 85. Dan heb je hem bijna 22.000 dagen gedragen. Probeer daar maar eens tegenop te concurreren met een zomerjurkje.

Daarmee is een tattoo natuurlijk nog niet automatisch duurzaam. Een grote, kleurrijke tatoeage vraagt meer tijd en materiaal dan drie kleine stipjes. Soms zijn touch-ups nodig en de studio gebruikt energie en materialen. Bovendien ontbreekt gedegen onderzoek waarmee je de volledige milieuvoetafdruk van een tatoeage kunt vergelijken met die van andere ‘producten’.

Maar vanuit het principe minder kopen en langer gebruiken heeft de tattoo wel een interessante voorsprong. Vooral als je hem mooi blijft vinden.

Is een kleine tattoo duurzamer dan een grote?

Je zou denken van wel. Minder oppervlakte betekent doorgaans minder inkt en een kortere sessie. Toch is het niet zo simpel.

Voor iedere nieuwe klant moet een tatoeëerder namelijk hygiënisch werken en de werkplek voorbereiden. Ook bij een piepklein hartje zijn bijvoorbeeld schone materialen en een veilige verwerking van gebruikte naalden nodig.

Daardoor zou één grotere sessie in theorie efficiënter met bepaalde materialen kunnen omgaan dan verschillende afzonderlijke afspraken voor meerdere minitattoos. Maar ook hier ontbreken goede gegevens om daar een harde milieuclaim aan te hangen.

De duurzaamste tattoo is er eentje waar je geen spijt van krijgt

En dan komen we bij een vrij belangrijk detail: een tattoo is permanent, maar onze smaak helaas niet. De dolfijn die op je achttiende fantastisch leek, kan op je 38e een iets andere emotie oproepen.

Een tatoeage verwijderen kan met een laser. Daarbij wordt het pigment in kleinere deeltjes gebroken, waarna het lichaam die deeltjes moet afvoeren. Dat lukt niet in één keer: meerdere behandelingen zijn doorgaans nodig en verschillende kleuren kunnen verschillende lasers of instellingen vragen.

Volledig verwijderen lukt bovendien niet altijd even gemakkelijk.

Daarmee wordt misschien wel de simpelste duurzame tattoo-tip meteen de belangrijkste: denk er goed over na. Laat een ontwerp desnoods een paar maanden op je telefoon staan. Zoek een artiest wiens stijl je echt mooi vindt. Denk na over de plek. En vraag jezelf af of je dit ontwerp ook leuk zou vinden wanneer Instagram morgen besluit dat fijne lijntjes, vlinders of botanische tattoos definitief passé zijn. En misschien is de naam van iemand met wie je sinds drie weken verkering hebt sowieso iets om nog even mee te wachten.

Dus: hoe duurzaam is een tatoeage?

Een eenduidige conclusie is lastig te trekken. Maar eerlijk gezegd gaat de duurzaamheid voor mij ook niet de doorslag geven. Ik zal toch echt zelf moeten beslissen of ik die tatoeage ooit laat zetten. En aangezien ik daar inmiddels al jaren over twijfel, kan dat zomaar nog even duren. Duurzaam twijfelen blijk ik in ieder geval uitstekend te kunnen.