Nederland heeft weinig ruimte, daarom gaan we de lucht in

We hebben in ons land weinig ruimte voor nieuwe woningen, zonnepanelen, groen en het opvangen van regenwater. Bij het zoeken naar oplossingen kijken we vooral naar de grond. Nieuwe woonwijken, stadsparken, parkeerplaatsen en stukken land waar zonnepanelen kunnen komen. En dat terwijl boven ons nog heel wat vierkante meters liggen.

Natuurlijk liggen er inmiddels flink wat zonnepanelen op onze huizen. Maar verder gebruiken we daken vooral om het binnen droog te houden. Een dak van een woning, garage, flat of bedrijfspand kan soms veel meer. Van een extra woning tot een plek voor planten en regenwater.

Een woning boven op een woning

Een van de opvallendste mogelijkheden is optoppen: een of meerdere woonlagen boven op een bestaand gebouw zetten. Zeker flats en andere grotere gebouwen met een plat dak kunnen daarvoor interessant zijn. Dat lost het woningtekort niet in één klap op, maar het kan toch behoorlijk wat woningen opleveren. Volgens Volkshuisvesting Nederland kunnen met optoppen tot 2030 ongeveer 100.000 woningen worden toegevoegd.

Dat klinkt als een goed idee. Voor extra woningen hoeft geen nieuwe grond te worden gebruikt en wegen, winkels en andere voorzieningen liggen er vaak al. Bovendien kan zo’n verbouwing worden gecombineerd met het verduurzamen van het bestaande gebouw.

Je zet natuurlijk niet zomaar een extra verdieping op een flat. De constructie moet het aankunnen en ook zaken als toegang, brandveiligheid en vergunningen moeten worden geregeld. Bij optoppen wordt daarom vaak gekeken naar relatief lichte bouwmethoden.

Stroom opwekken om weinig ruimte beter te gebruiken

Zonnepanelen zijn inmiddels de bekendste manier om een dak een tweede functie te geven. Op grote bedrijfsdaken gebeurt dat al veel. Logisch: een distributiecentrum, fabriek of loods neemt toch al veel ruimte in beslag. Als het dak geschikt is, kan datzelfde oppervlak ook stroom produceren zonder dat daar extra grond voor nodig is.

Bij woningen is het beschikbare oppervlak kleiner, maar het principe hetzelfde. Een dak op het zuiden is trouwens allang geen harde voorwaarde meer. Panelen op oost en west kunnen de opbrengst juist beter over de dag spreiden.

Het dak op: wat kun je zelf doen bij weinig ruimte?

Als je weinig ruimte hebt, kan het dak ineens een interessante plek worden voor groen, wateropvang of zonnepanelen. Niet ieder dak is natuurlijk geschikt voor een extra woonlaag of een grote installatie, maar ook op kleinere schaal zijn er genoeg mogelijkheden.

Van kaal dak naar extra groen

Een plat dak van een schuur of uitbouw ziet er vanuit een slaapkamer vaak niet bepaald spectaculair uit: meestal kijk je uit op bitumen, grind of kunststof dakbedekking. Maar bij weinig ruimte kun je dit dak ook heel goed gebruiken voor beplanting.

Hiervoor wordt vaak sedum gebruikt omdat vetplantjes goed tegen zon en relatief droge omstandigheden kunnen. Bij een gespecialiseerde sedum kwekerij worden verschillende soorten gekweekt die goed tegen de omstandigheden op een dak kunnen. Zo’n groendak biedt ruimte aan insecten en houdt een deel van het regenwater tijdelijk vast. Ook ligt de dakbedekking eronder meer beschut tegen zon en grote temperatuurverschillen.

Daar zit wel een belangrijke kanttekening bij. Een groen dak weegt behoorlijk wat, zeker wanneer het substraat na een regenbui vol water zit. Of een bestaand dak geschikt is, hangt dus af van de constructie. Vooral bij oudere schuurtjes is ‘er ligt toch alleen wat sedum op’ geen bouwkundige berekening.

Als buffer bij flinke buien

Normaal gesproken valt een flinke bui op de dakbedekking en verdwijnt het water via de regenpijp richting riool. Dat water hoeft niet meteen weg. Een groendak houdt al een deel vast, doordat planten en substraat water opnemen. Er bestaan daarnaast blauwe daken die speciaal zijn ingericht om regenwater tijdelijk op te slaan en gedoseerd af te voeren.

Door klimaatverandering krijgen we vaker te maken met langere droge perioden en hevige regenbuien. Regenwater tijdelijk vasthouden wordt daardoor steeds nuttiger. Het ene moment valt er in korte tijd veel te veel, terwijl we een paar weken later juist blij zouden zijn als we nog wat water achter de hand hadden. Dit kun je thuis bijvoorbeeld doen met een regenton. Hier lees je hoe je zelf een regenton aan de regenpijp kan maken.

Groen, water en energie op hetzelfde dak

Sommige functies zijn bovendien goed te combineren bij weinig ruimte. Zonnepanelen en planten kunnen bijvoorbeeld prima op hetzelfde dak liggen. Ook groen en extra waterberging kunnen worden gecombineerd. Op grotere gebouwen zijn combinaties mogelijk van verblijfsruimte, groen, zonnepanelen en wateropvang.

Dat vraagt vanzelfsprekend meer van de constructie en het ontwerp. Als je bij een bestaand huis of bijgebouw iets met het dak wilt doen, moet je daarom eerst weten hoeveel gewicht het aankan en hoe het water wordt afgevoerd. Een aanbieder als Groendaktotaal kan bijvoorbeeld adviseren over de mogelijkheden voor een groen dak en de bijbehorende opbouw.

Niet ieder dak hoeft alles tegelijk te kunnen. Soms zijn zonnepanelen de beste keuze, soms groen of wateropvang. Maar bij weinig ruimte is het in ieder geval zonde om alleen naar de grond te kijken.