Een duurzame uitvaart: dit zijn de mogelijkheden

We willen er liever niet over nadenken, maar uiteindelijk zullen we er toch allemaal aan moeten geloven: de dood. En wat er daarna met ons lichaam moet gebeuren. Op dit moment zijn er 4 mogelijkheden: crematie (veruit het populairst), begraven, een zeemansgraf of beschikbaar stellen voor de wetenschap. Daar komt op korte termijn waarschijnlijk de optie van watercrematie (resomeren) bij. Terwijl het composteren of humuseren van je lichaam in Nederland nog even is uitgesteld. Maar wat is nou de meest duurzame uitvaart?

Hoe duurzaam is een uitvaart?

We vroegen het een paar jaar geleden al eens aan begrafenisondernemer Susanne Duijvestein. Zij zei toen dit: “Over het algemeen is een uitvaart helemaal niet duurzaam. Er komen grote groepen mensen samen om afscheid te nemen. Sommigen komen zelfs vanuit verre oorden met het vliegtuig.”

“Het lichaam wordt een week lang intensief gekoeld of soms zelfs gebalsemd om vervolgens begraven te worden in een kist, die vaak uit spaanplaat bestaat. Dat is gelijmd houtzaagsel. Aan de binnenkant zit vaak synthetische bekleding en de overledene wordt soms ook in synthetische kleding begraven. Dan zijn er nog de bloemen, waar vaak veel plastic omheen zit en die na een uurtje als afval worden achter gelaten bij het uitvaartcentrum. Cremeren is niet veel milieuvriendelijker.” Lees hier het hele interview met Susanne.

Goed, helder. Maar er zijn natuurlijk prima mogelijkheden om grote delen van dit proces te verduurzamen. Zo kan je kiezen voor biologische bloemen (die zonder gifstoffen gekweekt worden). Een kist kan gemaakt worden van duurzaam materiaal, zoals onbehandeld hout of riet. Je kan de binnenkant bekleden met een duurzame stof of je kan zelfs kiezen voor een lijkwade van natuurlijke materialen. En ook als het om de kleding van de overledene gaat, kan je kiezen voor duurzame materialen.

Begraven

Begraven en cremeren zijn veruit de meest gekozen opties als het gaat om wat er met je lichaam moet gebeuren na de dood. Daarbij is cremeren het populairst: in 2025 koos 68,3% van de overledenen voor een crematie. Ruim twee derde dus. Maar welke van deze twee opties is de meest duurzame uitvaart?

Als je voor begraven kiest zijn er twee opties: de reguliere begraafplaats of de natuurbegraafplaats. Bij die laatste komt er geen grafsteen, maar krijgt de familie wel de coördinaten van waar iemand begraven ligt. Het graf gaat op die manier op in de natuur. Daarom zijn ook alleen natuurlijke materialen welkom op een natuurbegraafplaats; dus geen kist van spaanplaat bekleed met polyester, maar ook geen sierraden, plastic knoopjes of zelfs een bril.

Niet te verwijderen protheses, zoals een kunstheup, worden natuurlijk wel begraven. En ook medicijnresten zijn niet helemaal natuurlijk, al vormen die – zo blijkt uit een onderzoek van de provincie Gelderland – geen gevaar voor het grondwater, omdat ze uiteindelijk door micro-organismen worden afgebroken.

Adviesbureau Hedgehog rekende uit dat natuurbegraven qua uitstoot voor 40 CO₂-equivalenten zorgt.

Cremeren

Bij crematie wordt je lichaam verbrand. Dat gebeurt in Nederland in een verbrandingsoven, die volgens uitvaartorganisatie Dela in de meeste gevallen op gas werken. Voor een reguliere crematie is gemiddeld 60 m3 gas nodig. Dit maakt dat de CO2-uitstoot bij cremeren het hoogst is, zo concluderen de rapporten van TNO en adviesbureau Hedgehog eensgezind – 181 CO₂-equivalenten, volgens Hedgehog.

Watercrematie of resomeren

Watercrematie of resomeren of alkalische hydrolyse is een scheikundige methode, waarbij het lichaam oplost in een heet bad van kaliumhydroxide en water. Wat overblijft zijn de botten en tanden en eventueel titanium of siliconen borsten. De natuurlijke overblijfselen worden vermalen en aan de familie meegegeven als een soort as.

Deze methode belooft CO2-neutraal te zijn en wordt bijvoorbeeld al in de praktijk gebracht in de Verenigde Staten. De Zuid-Afrikaanse aartsbisschop Desmond Tutu koos eind 2021 voor deze methode omdat die het milieuvriendelijkst zou zijn. Het hierboven genoemde adviesbureau Hedgehog berekende dat resomeren 118 kilogram CO₂-equivalenten oplevert.

In Nederland heeft het ministerie deze methode in een nieuw wetsvoorstel opgenomen, de Wet bestemming lichamen van overledenen (Wblo). Dit wetsvoorstel ligt momenteel voor advies bij de Raad van State. Het is de verwachting dat resomeren eind 2026 of begin 2027 definitief legaal wordt. Tot die tijd mag het dus nog niet uitgevoerd worden.

Veraarden of humuseren of humaan composteren

Voor de nieuwe Wet bestemming lichamen van overledenen (Wblo) keek de gezondheidsraad ook naar de optie van veraarden, humuseren of humaan composteren waar we Susanne Duijvestein over spraken in ons eerste boek. Dit proces lijkt op composteren. Soms gebeurt dat in een open composthoop, soms in een cabine. Omdat er nog geen standaardmethode is en omdat er nog veel onduidelijk is over ziektekiemen, gaf de Gezondheidsraad een negatief advies en wordt deze vorm voorlopig nog niet toegestaan.

Conclusie

Als je puur naar de CO2-uitstoot kijkt, zou natuurbegraven de beste optie zijn. Maar zoals gezegd spelen er allerlei factoren mee die een uitvaart wel of niet duurzaam maken. Hoeveel auto’s rijden er mee in de stoet? Op hoeveel locaties vindt de uitvaart plaats (in verband met de vervoersbewegingen). Wat wordt er gegeten tijdens de uitvaart. Waar komen de bloemen vandaan (als die er zijn)? Hoeveel kaarten zijn er verstuurd? Met welke inkt zijn die bedrukt… Enfin…

Volgens Marieke Henselmans, schrijfster van het boek De duurzame uitvaart hoeft niet duur hebben een begrafenis en crematie gemiddeld genomen evenveel impact. “All hangt de duurzaamheid ook af van je keuzes rond de uitvaart,” zegt ook zij in het Parool.

Uiteindelijk denken we vooral dat het goed is om hier vooraf goed over na te denken, zodat je op het moment supreme – onder druk- hierin geen keuzes hoeft te maken. Hierbij speelt prijs natuurlijk ook een rol en je moet je fijn voelen bij de keuze die je maakt. Een uitvaart is al heftig genoeg.