Als we nu geen eetbare bomen gaan planten, redden we het als mens niet

“Als we geen bomen gaan planten zie ik het somber in voor de mens.” Dat zegt de Vlaamse landschapsarchitect, auteur en filmmaker Louis De Jaeger. Samen met regisseur Arne Focketyn maakte hij de documentaire Eat more trees, waarvoor hij verschillende agroforestry projecten in de wereld bezocht. We spreken hem vlak voor de Nederlandse première.

Foto’s van Louis de Jager zijn van Clara Hanssens, andere beelden uit de film Eat more trees

“Het maken van de film was intens,” vertelt Louis. Zo waren ze in oktober 2024 in Murcia, vlak bij de verwoestende overstromingen die toen in Valencia plaatsvonden. Ze bezochten er de regeneratieve boerderij van Alfonso Chico De Guzman en zijn Nederlandse vrouw Yanniek Schoonhoven.

Generaties lang verbouwden de voorouders van Alfonso hier graan, maar door de toegenomen droogte mislukten de oogsten en zien we vooral droge vlaktes waar de wind vrij spel heeft en een Western niet zou misstaan, qua landschap. Voor het groene Nederland lijkt dit scenario een ver-van-mijn-bed show, maar dat is niet zo, stelt Louis.

Aanhoudende droogte

“Ook in Vlaanderen hebben we twee jaar achter elkaar grote droogte gehad. Als er toen een derde jaar zou zijn geweest, dan hadden we een groot probleem gehad. Boeren mochten geen water meer pompen uit grachten en sloten en daardoor ging het soms zo ver dat er water gestolen werd uit andermans poelen.”  

Ook Nederland kreeg in de jaren 2018 – 2022 te maken met aanhoudende droogte, waarbij het grondwaterpeil naar een diepterecord zakte, oogsten mislukten, gras vergeelde, de natuur verdorde en het risico op bosbranden toenam. “Maar het mooie is dat we een oplossing brengen,” lacht Louis. In de vorm van bomen.

Dit is de oplossing voor klimaatverandering

“Bomen zorgen ervoor dat er regen gecreëerd wordt en dat het water vastgehouden wordt in de bodem waardoor boeren niet meer (zoveel) hoeven te irrigeren. Daardoor is op deze manier boeren goedkoper, ook omdat je met meerjarige gewassen werkt die je dus niet elk jaar opnieuw hoeft in te zaaien. Uiteindelijk heb je op hetzelfde oppervlakte land meer opbrengst, maar minder werk te verrichten en dus verdien je meer. Al is het wel een weg van de lange adem.”

De eetbare bomen waar Louis het over heeft kunnen tussen de bestaande gewassen, zoals graan, geplant worden. Maar bomen hebben natuurlijk tijd nodig om te groeien en noten of vruchten te dragen. “Maar als je het systeem van agroforestry – zoals het werken met eetbare bomen heet – eenmaal geïnstalleerd hebt, zijn er enkel voordelen. Je hebt geen pesticiden nodig, je werkt met meerjarige gewassen, je hoeft niet te irrigeren en dus minder vaak met de tractor het land op. Het scheelt heel veel werk.”

Juist als land schaars is, moet je bomen planten

De vraag is of het ook een realistische oplossing is voor een klein land als Nederland of België? “Ja, het is heel realistisch, juist omdat het land hier schaars is,” zegt Louis. “In Frankrijk zien we bijvoorbeeld dat boeren 1 hectare tarwe hebben en 0,4 hectare bos. Als je die twee samenbrengt en die bomen mooi op een rijtje zet tussen het graan, dan heb je evenveel oogst, maar minder land nodig. Er is echt geen enkele reden om het niet te doen.”

“Is het makkelijk? Nee, want een boer moet het systeem herdenken en de machines moeten mogelijk aangepast worden. Maar er zijn al heel veel boeren bezig om dit te doen en de pioniers hebben de fouten al gemaakt voor ons, zodat de boeren die nu de omslag maken die fouten niet meer hoeven te maken.”

Zonder bomen redden we het niet

“Zonder bomen in de landbouw, gaan we het niet halen als mensheid.” Louis zegt het vol overtuiging. “Wat we nu aan het doen zijn in de landbouw is gekkenwerk. Je hebt 100 calorieën veevoer nodig voor soms maar 1 calorie vlees. Daar is heel veel land voor nodig dat je ook kan gebruiken voor het verbouwen van gewassen voor mensen of het planten van bomen.”

“Kijk, er is al 23 procent van de bomen gekapt in het Amazonewoud. Als dat 25 procent wordt, verandert het in een savanne en als dat gebeurt kom je in een negatieve spiraal terecht en valt het ecosysteem als een kaartenhuis in elkaar en wij als mens zijn ook een dominosteentje dat dan omvalt.” De oplossing ligt volgens Louis niet zo zeer in het aanleggen van meer bossen, maar in het planten van meer bomen. En dat kan dus ook in de landbouw met eetbare bomen.

Nieuwe inkomstenbronnen

Toch is het voor regeneratieve boeren niet makkelijk om hun boterham te verdienen. Ze hebben er vaak tal van ondernemingen naast, wat het boeren veel diverser maakt dan vroeger. “Dé toekomst van landbouw bestaat natuurlijk niet. Er is niet maar één manier. Maar waarom zouden we niet op een wat meer holistische manier naar de landbouw kijken? Waarom zou je als je tarwe kweekt niet ook een molen kunnen hebben om het te malen. En een bakkerij om broden te bakken. En een koffietentje om bij dat brood iets te drinken. Of waarom ook niet een restaurant? Zo bouw je een community met een eigen ecosysteem op je boerderij.”

Daarbij is het planten van bomen in de landbouw hét antwoord op de klimaatcrisis. “Bomen zorgen voor afkoeling, minder erosie, minder droogte, meer koolstofopslag, ze laten het regenen én ze geven voedsel in de vorm van noten en fruit… Een boom lost echt zoveel problemen op.”

Verandering is lastig

Het klinkt eenvoudig, maar dat is verandering natuurlijk nooit. We zitten vast in grootschalige systemen die we hebben opgetuigd en er wordt behoorlijk gelobbyd in Den Haag en Brussel om die systemen in stand te houden. “De lobby duwt ons in een richting waarbij de bodem nooit hersteld mag worden, want dan kunnen die bedrijven hun producten niet meer verkopen. En de politiek vindt het niet interessant genoeg.”

Vaak is er eerst een ramp nodig om de boel in beweging te krijgen. “Dat zag je met de watersnoodramp in Zeeland in 1953. Maar ook met het afbranden van de Notre Dame in Parijs. Er werd in beide gevallen al ver voor de ramp gewaarschuwd voor de risico’s, maar het geld haal je binnen met de beelden van de ramp en niet met scenario’s over hoe het mis kan gaan. Een ramp oplossen kost alleen wel veel meer geld.”

 Wellicht dat de blokkade van de Straat van Hormuz de boel in beweging krijgt. “Van die stijgende dieselprijzen heeft de boer ook last en ook de prijs van pesticiden stijgt door Hormuz omdat bepaalde ingrediënten moeilijk te krijgen zijn. Daardoor realiseren boeren zich dat ze zelfvoorzienender moeten worden, ook op de lange termijn, en oplossingen uit de natuur moeten gaan gebruiken.”

Zo zijn we minder kwetsbaar

“Bomen maken ons minder kwetsbaar. Vlak na de Tweede Wereldoorlog gingen mensen bijvoorbeeld notenbomen planten, omdat ze dan altijd iets te eten hadden. We zouden het niet alleen over noodpakketten moeten hebben, maar ook over noodvoedselbossen, die ons kunnen voorzien van 20% meer voedsel zonder een extra laag landbouw toe te voegen omdat ze tussen het graan kunnen staan. Het is iets extra’s wat erbij komt. Dat vraagt om een andere manier van denken, maar dat valt reuze mee.”

De film Eat more trees is vanaf 2 juli te zien in verschillende bioscopen in Nederland.

Lees ook:
Kamperen op regeneratieve boerderij ‘T Gagel (afgelopen jaar plantten ze duizenden bomen)
Hoe start je een voedselbos? Petra Aarts deelt haar ervaringen
Heleen werkt met haar stichting BosNodig aan een educatief voedselbos